Jak analizować dawne mapy? (3) / How to analyze archival maps? (3)

This blog entry covers maps’ accuracy: how it changed in 19th century. Maps prior to that period can be used only as a source of attribute information. Features’ geometry can be collected from maps developed since +/- 1870 when precise measurement tools were in use. Analysis covers 11 georeferenced archival maps (4-point affine transformation). 


W dobie GIS-u mapa archiwalna może być źródłem informacji dwojakiego typu. Po pierwsze, można z niej czerpać wiadomości na temat atrybutów obiektów: klasy drogi w 1859 roku, wielkości miasta w 1923 roku czy typów istniejących obiektów gospodarczych takich jak kopalnie lub karczmy. Po drugie, dzięki temu, że mapa z definicji pokazuje interesujący nas obszar w przyjętym układzie współrzędnych można z niej również czerpać informacje dotyczące geometrii obiektów, czyli ich położenia i kształtu. Dzięki temu możemy się dowiedzieć, że na południe od Stanisławowa, na skrzyżowaniu dróg stał wiatrak :) Proste?


Kłopoty zaczynają się w momencie, w którym mapa nie jest dostatecznie kartometryczna, co w klasycznej definicji tego terminu oznacza, że z uwagi na błędy położenia obiektów nie można na niej wykonywać pomiarów, lub, że będą one obarczone błędem. Mapy archiwalne są kartometryczne w takim stopniu w jakim pozwalała na to ówczesna technika. I tak, o „w miarę akceptowalnych” pod tym względem mapach można mówić dopiero od początku XIX wieku. Zatem wszystkie wcześniejsze mogą służyć jedynie za źródło informacji o atrybutach obiektów – oczywiście tak długo, dopóki jesteśmy w stanie taki poprawnie zidentyfikować :).


Wracając do kartometryczności. Co oznacza sformułowanie „w miarę akceptowalne”? Najlepiej posłużyć się przykładami (tymi samymi, co w poprzednim poście). Poniższe mapy były kalibrowane w najprostszy możliwy sposób – materiałem referencyjnym były mapy z państwowego Geoportalu, cztery punkty kontrolne rozmieszczone były na charakterystycznych (i stałych!) punktach terenowych – głównie skrzyżowaniach dróg, a transformacje użyte do kalibracji zachowywały liniowe i kątowe proporcje wejściowego rastra. Podsumowując, chodziło o sprawdzenie „geometrycznej spójności” tych map, co można by zrobić analogowo poprzez nałożenie archiwalnej mapy na tę współczesną.



























WNIOSKI

Efekty prób są następujące. Do +/- lat 70-tych XIX wieku mapy cechują się mniejszymi lub większymi błędami położenia obiektów sięgającymi niekiedy prawie 3 kilometrów (Mapa Chrzanowskiego). W drugiej połowie stulecia, dzięki szeroko zakrojonym pracom triangulacyjnym i pomiarowym błędy te wyeliminowano niemal do zera, a mapy te są praktycznie tak samo dokładne jak dzisiejsze.


Źródła:

1. Koenigreich Galizien und Lodomerien hereusgegeben on Jahre 1790 [mapa Liesganiga] – ark. Tab. VII (Kraków, Chrzanów); 1824 r. 

2. Topograficzna Karta Królestwa Polskiego [mapa Kwatermistrzostwa] – ark. Kol. IV Sek. III (Warszawa); 1839/1843 r.

3. Karta Dawnej Polski [mapa Chrzanowskiego] – ark. XXXI (Olkusz), 1859 r. 

4. Generalkarte von Central-Europa – ark. Kraków, 1873 r.

5. Specialkarte der Osterreichisch-Ungarischen Monarchie [Specialkarte] – ark. 5/XXI, 1878 r. 

6. Военно-топографическая карта Европейской России [Trójwiorstówka] – ark. XVIII/1 (Siedlce), 1906 r. 

7. Karte des Deutchen Reiches [KDR] – ark. 326 (Miłosław-Pyzdry), 1921 r. 

8. Mapa operacyjna Polski WIG – ark. 74 (Kraków), 1935 r.

9. Mapa taktyczna Polski WIG – ark. 46/34 (Rozwadów), 1938 r.

10. Mapa Polski i Krajów Ościennych – ark. N-34/III (Warszawa-Zachód),  1937 r. 

blog comments powered by Disqus